In het uiterste oosten van Tsjechië – op fluimafstand van de Poolse grens – ligt Ostrava. De derde stad van het land werd eind 19e eeuw groot door de uitbouw van haar zware industrie, maar moest zichzelf heruitvinden toen de mijnen sloten. Colours of Ostrava – dat elk jaar plaatsvindt in de schaduw van de oude hoogovens – is de meest zichtbare exponent van die wedergeboorte: een volstrekt uniek festival dat elk jaar groter lijkt te worden. Trot Op! scoorde een combiticket en een fotopas, en verkende meteen de hele stad.
Toen ik in 2016 als reisjournalist voor het eerst naar Ostrava in Noord-Moravië trok, had ik eigenlijk geen benul van waar ik naartoe vloog. Om dat euvel te verhelpen, bladerde ik op het vliegtuig wat door m’n reisgids over Praag en Tsjechië. In dat boekje leek de stad niet te bestaan. De volle nul woorden werden eraan gewijd – de naam stond zelfs niet in de index. Voor een stad van bijna 300.000 inwoners valt dat op z’n minst opmerkelijk en toch ook wat verdacht te noemen. ‘Belooft niet veel goeds voor m’n reis’, dacht ik toen, maar achteraf vond ik het vooral wat lui en oneerlijk. Uiteraard kan Ostrava als toeristische bestemming niet op tegen Praag – terecht één van de populairste citytrips van Europa. Als relatief jonge industriestad heeft het noch de charme, noch het architecturaal patrimonium om op gelijke voet met de hoofdstad te concurreren, maar dat is geen schande. Wie in het leven niet de mooiste is, moet slim zijn (believe me, haha) en dat had men hier erg snel begrepen.
“Als voormalige industriestad zou je Ostrava als Belg makkelijk kunnen omschrijven als de Tsjechische versie van Charleroi, maar die vergelijking gaat in de praktijk helemaal niet op.”
Tijdens de jaren tachtig viel de zware industrie in zowat heel Europa in duigen, waardoor een hoop steden plots zonder hun voornaamste economische motor kwamen te zitten. Daar ging de ene bestemming al wat beter mee om dan de andere. Ostrava zou je als Belg makkelijk kunnen omschrijven als de Tsjechische versie van Charleroi, maar die vergelijking gaat niet helemaal op. Terwijl men aan de Samber quasi al het industriële erfgoed liet verrotten om zich volledig te kunnen richten op het cultiveren van ongebreidelde corruptie, besloot men er in Ostrava zorg voor te dragen en er allerlei creatieve dingen mee te doen. De industrie die vroeger roetwolken boven de stad uitbraakte, werd zo de basis van haar metamorfose. De fabrieken werden gerenoveerd en dienen nu als evenementenruimtes en musea, er werd een uitgebreid cultureel aanbod uitgewerkt en men zette actief in op sport en natuur. Een paar jaar na de shift vond de eerste editie van Colours of Ostrava plaats. Dat werd een succes en al snel verhuisde het festival naar Dolní Vítkovice: de huidige locatie en één van de grootste mijn- en staalsites in de regio. Doorheen de jaren groeide Colours uit tot een veelzijdig festival dat zowel internationale topartiesten als bij ons volstrekt onbekende bands een podium biedt – en het is er bovendien verdorie aangenaam toeven.
Colours of Ostrava: bezoek één van de meest unieke festivals van Europa
Door al die industrie werd Ostrava door de rest van Tsjechië soms “Zwart Ostrava” genoemd. Die bijnaam is ondertussen al even niet meer van toepassing – momenteel is het officieel zelfs de groenste stad van het land – maar de sporen van dat industriële verleden zijn nog steeds overal te zien. Eén van de populairste weekendwandelingen in de stadsrand is die naar Mound Ema. Da’s een door opgehoopt mijnafval gevormde steenberg van 300 meter hoog, die hier de Vesuvius van Ostrava werd gedoopt. Dat komt omdat er door al het verzamelde gruis van de koolmijnen tientallen jaren geleden een chemische reactie in de buik van de berg ontstond. Die zorgt voor temperaturen tot 1.500 °C en smeult vandaag nog steeds na. In de winter blijft het hier groen – zelfs als de hele stad onder de sneeuw ligt – en door de hitte in de bodem bloeien er het jaar door bloemen en planten. Ostrava creëerde dus per ongeluk haar eigen “vulkaan”, inclusief rokend gat. Nog een nevenverschijnsel van het netwerk aan mijngangen onder de stad viel vroeger te spotten bij het kasteel naast het centrum. Dat zakte doorheen de jaren meer dan zestien meter de grond in (ondertussen werd het uiteraard gerenoveerd). Ook één van de plaatselijke voetbalvelden verdween op zekere dag plots in de ondergrond. Je zal maar net het gras gemaaid hebben: gouden FC De Kampioenenmateriaal valt hier te rapen. Laat ons bij het begin beginnen, en wat verder in dat mijnverleden graven alvorens richting festivalterrein te trekken. Deal? Deal.
1. De Mijn van Michal: een blik op het leven van de mijnwerkers
Wie het over vandaag wil hebben dient naar het verleden te kijken, en daar biedt Ostrava alle kansen toe. In de gebouwen van de Mijn van Michal bijvoorbeeld, die een eindje buiten het centrum ligt en als museum bewaard werd. De mijn zelf werd in 1995 gesloten en om veiligheidsredenen kan je er niet meer ondergronds, maar de gebouwen, kantoren, kleed- en machinekamers liggen er nog steeds bij alsof de laatste shift net is afgelopen. Werken in de mijn was niet voor weners: één blik op de stalen smoelen die me vanop een oude groepsfoto aanstaren zegt genoeg. Probeer je het voor te stellen: honderden meters onder de grond bij een temperatuur van meer dan dertig graden, met enkel het licht van de koplamp op je helm, in een gewelf liggen hakken dat maar een centimeter of tien van je gezicht verwijderd is. Je poriën zitten vol roet en gruis, je tong voelt aan als schuurpapier en in je achterhoofd fluistert constant een stemmetje dat het op elk moment rampzalig met je zou kunnen aflopen. Dat soort verhalen krijg je te horen van de gidsen die je vandaag door het complex leiden, maar er mag ook gelachen worden. Zo werd me verteld dat er na een nationaal decreet geen vrouwen meer in de mijn mochten werken – dan hoor je niemand lullen over gelijke kansen uiteraard – maar dat ze één keer per jaar manlief naar beneden mochten vergezellen om te ervaren hoe die aan z’n centen kwam. De legende wil dat iedereen op die dag z’n uiterste best deed om de al lamentabele werkomstandigheden nog erger te doen lijken, om zodoende het maximum aan medelijden bij moeder de vrouw op te wekken in de hoop op begripvolle wip. Boys will be boys.
2. Landek Park: duik zelf eens een mijnschacht in
Landek Park is een andere voormalige mijnsite buiten het centrum. Deze doet nu vooral dienst als groene recreatiezone – denk be-Mine in Beringen – maar je vindt er ook het grootste mijnmuseum van het land. In Landek kan je wel nog de schacht in. Een stuk van 250 meter werd opengesteld voor het publiek, en daar kan je met een gids stap voor stap het mijnverleden in ontdekken. Ook hier worden straffe verhalen verteld, zij het niet altijd even vrolijke. Zo kwam ik te weten dat niet enkel mensen in de mijnen werkten: ook lastdieren werden opgetrommeld. Teams van geblinddoekte pony’s trokken vroeger de kolenkarren van schacht naar schacht. ’s Nachts – wanneer de mijnwerkers in het echtelijke bed tegen hun vrouw lagen aan te schurken – bleven die arme beesten moederziel alleen in de duistere diepte wachten tot de volgende werkdag aanbrak. Slechts twee keer per jaar mochten ze met de lift naar boven in de hoop een hint van vers gras te ruiken. Wie eens een klein dik paard van pure blijdschap wou zien janken, wist alvast waar klaar te staan.
3. Colours of Ostrava: een topfestival tussen de hoogovens
Colours of Ostrava valt het best te omschrijven als een mix van Rock Werchter en Sfinks Mundial, maar dan in een industriële setting en met prijzen uit 2008. Uiteraard was alles in vergelijking met de vorige keer dat ik hier rondliep al flink opgeslagen, maar voor wie Belgische festivals gewend is valt het allemaal best mee. Een combiticket van vier dagen heb je al voor €180, en kinderen onder de meter veertig (ik weet niet of dit ook voor dwergen geldt) mogen gratis binnen. Een halve liter Tsjechische pils kost je op het festivalterrein ongeveer €2.5 – kan je niet voor sukkelen. Colours heeft een ongelofelijk gevarieerde affiche die heel wat onontdekte parels afwisselt met headliners die op geen enkel groot Europees festival zouden misstaan. De eerste dag werd afgesloten door Sting en op de tweede avond mocht Iggy Pop het beste van zichzelf geven. De man is ondertussen bijna tachtig en slecht te been, en ziet er zonder T-shirt (dat vliegt al voor het eerste nummer het publiek in) uit als Gollum tijdens een hongerstaking, maar na meer dan vijftig jaar rocken perst hij er nog steeds tijdens elke show z’n laatste druppel zweet uit: absolute held. Meer hedendaagse artiesten op het hoofdpodium waren onder meer Justice, Chainsmokers en Snow Patrol (nu ja). Het meeste volk was er echter voor iemand van wie ik nog nooit gehoord had. DPR Ian is een Australiër met Koreaanse roots, en blijkbaar één van de grotere K-Pop soloartiesten. Al voor de show stond een leger aan wild gillende meisjes op de man te wachten: aangename verrassing. Op Colours of Ostrava staan elk jaar wel een aantal headliners voor ieders smaak op het podium, maar het zijn in mijn ogen niet de artiesten op het hoofdpodium die dit festival uniek maken, maar alles wat zich daarrond afspeelt. Op het terrein staan acht grote podia en een hele resem kleinere verspreid, en wordt alles gespeeld van rock en hiphop tot zware techno en muziek uit alle uithoeken van de planeet.
4. Colours of Ostrava: het plezier van de ontdekking
Wat het festival voor mij zo geniaal maakt, zijn de vele hoekjes en gaatjes waar je allerlei compleet onbekende maar fantastische bands kan ontdekken. Dolní Vítkovice is geen klassiek festivalterrein, maar een doolhof van hangars, buizen en schoorstenen waar achter elke hoek wel iets nieuws te zien valt. Achterop het terrein stonden tussen de hoogovens en met een aangenaam gazonnetje in het midden drie kleinere podia tegenover elkaar – m’n favoriete plek op de hele site. Energieke dansacts werden er afgewisseld met techno-Dj’s, klassieke muzikanten, lokale punkbandjes en een Oekraïense zanger met een tapijt over z’n kop die zichzelf Carpetman noemde (zeer te pruimen btw). Op het grotere Orlen Drive Stage naast het hoofdpodium werd dan weer heel wat niet-westerse muziek geprogrammeerd. Vooral het geweldige Benin International Musical (aan de bandnaam kan nog gewerkt worden) bleef me bij. Da’s een band uit Benin die Afrikaanse zang en percussie combineert met Amerikaanse rock, blues en funk. Wie geen zin heeft in muziek – het zou gezien de context wat vreemd zijn, maar kom – kon hier trouwens nog een hoop andere zaken bijwonen. De hele dag werden er bijvoorbeeld allerlei lezingen en discussies gehouden. Over het hele terrein stonden ook tientallen togen en eettentjes verspreid: aanschuiven was nergens nodig. Heerlijk festival.
5. De Bolt Tower: cocktails drinken op 80 meter hoogte
Uiteraard wordt Dolní Vítkovice ook tijdens de rest van het jaar gebruikt – voor allerlei events en congressen bijvoorbeeld. Het terrein ligt op een paar snelle tramhaltes van het centrum (ritjes van minder dan een kwartier zijn trouwens gratis) en ziet er op het eerste zicht vrij dystopisch uit, maar veel van de gebouwen kregen ondertussen een nieuwe bestemming. Een enorme gastank werd bijvoorbeeld omgebouwd tot een soort steampunk Sportpaleis met 1.500 zitjes (hier werden de lezingen gehouden en kan je ook een lekkere pizza steken) en aan de rand van het terrein werd een groot en interessant wetenschapsmuseum geopend. Het meest in het oog springende bouwwerk is echter de Bolt Tower. Da’s de centrale hoogoven van het complex, en op de top werd een glazen constructie van verschillende verdiepen geïnstalleerd zodat je op tachtig meter hoogte zowel van het uitzicht als van een verfrissende cocktail kan genieten – zeker tijdens het festival zorgt dat voor indrukwekkende beelden. Usain Bolt zelf heeft de toren destijds nog officieel geopend, maar blijkbaar werd het ding toch niet naar hem genoemd. De naam verwijst naar de glazen constructie die een bliksemschicht zou moeten voorstellen. The more you know.
6. Ostrava: een wandeling door het centrum
Vergeleken met steden als Praag en zelfs Brno valt het centrum van Ostrava niet bepaald een culturele schatkamer te noemen. Dat komt voornamelijk omdat de stad pas in het midden van de 19e eeuw echt begon te groeien, en dat is duidelijk te zien in het straatbeeld. Het centrale plein is mooi en typisch Tsjechisch, en er vallen hier en daar leuke Art Nouveau-gevels te spotten, maar dit soort sightseeing is niet waarvoor de meeste mensen naar de regio trekken. Het meest bijzondere gebouw in het centrum is voor mij het stadhuis. Da’s een bruut modernistisch (en verbazend groot) gebouw met in het midden een vreemde observatietoren van meer dan tachtig meter hoog. Die kan je met een lift bezoeken, waarna je op een buitenbalkon kilometers ver over de wijde omgeving kan uitkijken. Wat dan onmiddellijk opvalt – buiten de vele schoorstenen – is hoe ongelofelijk groen het hier is, zowel buiten de stad als in het centrum zelf. In de buurt van de toren liggen verschillende uitgebreide parken verspreidt, en ook aan de oevers van de rivier die Ostrava in tweeën snijdt kan je lekker in het gras gaan zitten. Ook gastronomisch valt er best wat te scoren. HogoFogo Bistro heeft niet enkel een grappige naam, maar is ook een toprestaurantje op een leuke locatie. La Petite Conversation is dan weer een restaurant dat gerund wordt door een Belg uit Luik en z’n Tsjechische vrouw. Hier kan je perfect gemaakte Luikse bouletten met frieten bestellen moest je ondertussen al heimwee hebben. Ook een leuke locatie is Pavilon: da’s een soort biertuin in een park met verschillende eetkraampjes. Rodem tenslotte, is dan weer een prima Koreaans restaurant (uitgetest en goed bevonden door twee Koreaanse collega’s die deel uitmaakten van de persgroep).
7. PLATO: moderne kunst in het slachthuis
In het centrum staat nog een ander gebouw dat een aparte vermelding verdient. PLATO is een gloednieuw museum voor moderne kunst, dat onderdak vond in een imposant oud slachthuis. De buitenkant werd grotendeels behouden zoals hij was – buiten een aantal draaiende betonnen deuren – maar het interieur werd grondig en smaakvol vernieuwd. Het uiteindelijke resultaat won tal van architectuurprijzen en zorgde er voor dat het gebouw zelf nu een reden is om hier een bezoekje te plegen. Er is geen vaste collectie, dus er vallen altijd volledig nieuwe tentoonstellingen te bezoeken, en de hele buurt wordt ook bij het project betrokken. Zo kan je hier vrij binnenstappen om wat te knutselen, kan je er ter plekke gekweekte plantjes kopen om het museum te steunen, kan je er gratis bananen scoren (jep) en wordt het grasveld buiten gebruikt voor allerlei gemeenschappelijke groentetuintjes – de zaadjes kan je hier ook meteen krijgen. Erg aangename plek waar over nagedacht werd.
8. Trek de natuur in rond Pustevny
De meeste bezoekers die buiten het festivalseizoen naar Ostrava trekken, doen dat niet om in het centrum rond te hangen maar om de regio buiten de stad te verkennen. Noord-Moravië is immers voornamelijk een natuurbestemming. Op een uurtje rijden van Ostrava liggen de Beskiden. Da’s een dichtbeboste bergketen waar je aangenaam aan het wandelen kan slaan. Een ritje op de kabellift – dat door de dichte ochtendmist aanvoelde alsof het eindstation Silent Hill ging zijn – bracht ons tot bij Pustevny. Da’s een gehucht van een paar mooie houten huizen tussen twee heuvelruggen. In de winter kan je hier skiën, maar tijdens de rest van het jaar doet het voornamelijk dienst als wandelknooppunt. Libušín is het mooiste huisje: een historische cottage van meer dan honderd jaar oud. Het interieur lijkt wel uit een sprookje te komen, en je kan er traditionele Tsjechische gerechten bestellen. Ik at er dumplings gevuld met blauwe bessen. Dat klinkt en smaakt als een dessert, maar het is weldegelijk een hoofdgerecht – aanrader. Van hieruit kan je via een aantal wandelingen de voornaamste uitkijkpunten afvinken, maar je kan ook het vlakbij gelegen Stezka Valaška bezoeken. Da’s een enorme houten uitkijktoren en één van de grootste attracties uit de buurt. Je bereikt de toren via een boomtopwandeling en een paar lange, over de diepte bengelende hangbruggen. Wie wil kan met fietsjes op een koord weer naar de overkant sjezen (da’s veiliger dan het klinkt), of op het doorzichtige glazen platform op de top een selfie nemen of een hoogtevreestrauma kweken: de keuze is aan jou.
Colours of Ostrava: praktische informatie
Tijdens het festival verbleef ik niet op de camping, maar in het vlakbij het station gelegen Hotel City City. Da’s een boetiekhotelletje met een wat industriële vibe en een eigen restaurant. Het ligt vlakbij een tramlijn, dus hoewel het op bijna een uur wandelen van Dolní Vítkovice ligt, ben je er met het openbaar vervoer op een kwartier of minder.
Voor meer informatie over de regio Noord Moravië, klik hier.
Voor meer informatie over Tsjechië als bestemming, klik hier.
Om in Ostrava te raken, nam ik de trein in Praag. Dat ging verbazend vlot. Tsjechische lange afstandstreinen zijn erg aangenaam. Je krijgt een gratis flesje water en ze hebben er zelfs hun eigen cateringwagentje. Kan de NMBS nog iets van leren.
Zin in een aantal andere bestemmingen in de regio? Lees dan hier m’n artikels over Praag, Warschau of Lodz. Andere ex-industriestad verkennen? Trek naar het heerlijke Duisburg.
No Comments